مکمل دام یکی از اجزای مهم در برنامه تغذیه دام است که برای تکمیل نیازهای غذایی و تأمین بخشی از مواد مغذی مورد نیاز حیوان استفاده میشود. انتخاب یک مکمل دام مناسب باید با توجه به نوع دام، سن، وضعیت تولید، کیفیت خوراک پایه و شرایط پرورش انجام شود.
مکمل دام چیست؟
مکمل به محصول یا ترکیبی از مواد مغذی گفته میشود که در کنار جیره اصلی مورد استفاده قرار میگیرد.هدف از مصرف آن این است که بخشی از نیازهای تغذیهای دام که ممکن است در خوراک پایه به اندازه کافی تأمین نشده باشد، پوشش داده شود.
این محصولات میتوانند حاوی ویتامینها، مواد معدنی، اسیدهای آمینه، ترکیبات انرژیزا یا سایر مواد مورد نیاز دام باشند.البته ترکیب یک محصول باید بر اساس هدفی که برای آن طراحی شده بررسی شود و نمیتوان تمام مکملها را از نظر کاربرد یکسان دانست.
چرا استفاده از مکمل در جیره اهمیت دارد؟
جیره غذایی دام باید مجموعهای از مواد مغذی مورد نیاز برای نگهداری، رشد، تولید شیر، تولید گوشت یا سایر اهداف پرورشی را تأمین کند. کیفیت مواد اولیه، میزان مصرف خوراک و مرحله تولید میتواند باعث تغییر نیازهای تغذیهای دام شود.
در شرایطی که جیره پایه نتواند نیاز مورد نظر را بهطور کامل تأمین کند، مکمل میتواند به عنوان بخشی از برنامه تغذیه مورد استفاده قرار گیرد.
برای مثال، نیاز یک دام شیرده با دام پرواری یکسان نیست. دام در دوره تولید شیر معمولاً نیازهای متفاوتی از نظر انرژی، پروتئین، مواد معدنی و برخی ویتامینها دارد.
چه موادی در مکملهای دام وجود دارد؟
فرمولاسیون محصولات مختلف با یکدیگر متفاوت است.برخی محصولات بیشتر بر ویتامینها و مواد معدنی تمرکز دارند، در حالی که برخی دیگر برای تأمین ترکیبات خاص یا اهداف تغذیهای مشخص تولید میشوند.از جمله ترکیباتی که ممکن است در محصولات تغذیه دام دیده شوند میتوان به کلسیم، فسفر، منیزیم، روی، مس، ویتامینهای محلول در چربی، ویتامینهای گروه B و برخی اسیدهای آمینه اشاره کرد.
مقدار هر ماده باید در کنار سایر اجزای جیره بررسی شود. مصرف بیش از نیاز برخی مواد مغذی نیز میتواند نامطلوب باشد؛ بنابراین «بیشتر» همیشه به معنی «بهتر» نیست.
انواع محصولات مورد استفاده در تغذیه دام
محصولات تغذیه دام را میتوان بر اساس هدف مصرف به گروههای مختلفی تقسیم کرد. مکملهای ویتامینی، معدنی، پروتئینی، انرژیزا و محصولات ترکیبی از جمله این گروهها هستند.
علاوه بر مکمل، محصولات دیگری مانند افزودنی خوراک نیز در برنامههای تغذیهای مورد استفاده قرار میگیرند. افزودنیها معمولاً برای اهداف مشخصی مانند مدیریت کیفیت خوراک یا پشتیبانی از شرایط خاص تغذیهای به جیره اضافه میشوند.
هنگام انتخاب محصول چه نکاتی مهم است؟
قبل از خرید باید نوع دام، سن، وزن، مرحله تولید و ترکیب جیره مشخص باشد. سپس مشخصات محصول، ترکیبات، درصد مواد فعال، روش مصرف و شرایط نگهداری بررسی شود.یکی از اشتباهات رایج، انتخاب محصول صرفاً بر اساس نام تجاری یا قیمت است. یک محصول ارزانتر لزوماً از نظر هزینه نهایی مناسبتر نیست؛ زیرا درصد مصرف، غلظت مواد مؤثر و کیفیت ترکیبات نیز اهمیت دارند.
همچنین باید مشخص شود محصول برای چه نوع دامی طراحی شده است.محصولی که برای گاو شیری فرموله شده ممکن است برای دام پرواری مناسب نباشد.
نقش کیفیت خوراک پایه
حتی یک مکمل با فرمولاسیون مناسب نیز نمیتواند جایگزین خوراک پایه باکیفیت شود.
علوفه، غلات، منابع پروتئینی و سایر مواد اولیه باید از نظر کیفیت بررسی شوند.در واقع مکمل بخشی از یک سیستم تغذیهای است و عملکرد آن به شرایط کلی جیره وابسته است.
